24 janvier 2026

Iseɣẓanen ilelliyen

Iseɣẓanen ilelliyen

    Deg umaḍal n tsenselkimt llan waṭas n wahilen, deg-sen wid i wumi neqqar iseɣẓanen ilelliyen. Efkan-asen isem-a axaṭaṛ tangalt taɣbalut n wahilen-a teldi, s lemɛna nniḍen, tangalt taɣbalut s wacu ittwarun wahilen-a, yal yiwen yezmer ad tt-yaf deg uWeb : yal amdan yezmer ad tt-tiɣeṛ, ad tt-ibeddel, ad itt-senfel, ad tt-iseɣti akken id-is-yehwa, yernu yezmer ad d-yessufeɣ lqem nniḍen amaynut seg-s.

    Mačči am wahilen d-xedment taṛmisin akked tkubbanyin n tiknulujit timeqqṛanin i yettwassnen, am tkebbaniyin n Temrikt n ugada : isnasen-nsent akked wahilen-nsent mačči d ilelliyen : mačči menwala izmer aten-ibeddel s tefses, yerna tangalt-nsen leɛmeṛ ur telli tazayazt i wakken medden ad izmiren ad ẓren dacu i ixeddmen wahilen-a, s tuffra sdaxel n iselkimen, s deffir n weɛrur n iseqdacen.

    Ma yewwid uselkim ad yelḥu, ilaq-aɣ ad nẓer d acu i ixeddmen wahilen i nessebded fell-as. Ma yella ur-d newwi ara s lexbeṛ d acu ixeddmen mebla ma cawren-aɣ-d, ulamek ara t-namen, neɣ ur-d yewwi ara ad t-namen.

    Dayesmi, aṭas i yellan wid d-yeqqaṛen, ur-ɣ ilaq ad nesseqdec ala ahilen ilelliyen, ala iseɣẓanen n uɣbalu yeldin iwakken ad nesɛu asenqed s ufus-nneɣ ɣef ufecku asenselkam i yellan gar ifassen-nneɣ. I wakken daɣen, ur nettaǧa ara walbɛaḍ n taṛmisin ad-aɣ teṭṭef deg waḍad qerriḥen, ad anuɣal ala gar ifassen-nsent, ad-aɣ seddayent akken kan id asent-ihwa.

    Win yessnen taneflit tasenselkamt, yezmer ad iɣeṛ tangalt n useɣẓan n uɣbalu yeldin s tefses, ma yufa llant degs tuccḍiwin, yezmer ad-tent-iseɣti, ad irnu asiɣzef deg-sen, ad tisnernu, i wakken ad nesfaydi, deg useɣti umaynut, akken ma nella.

    Akken ad yelḥu uselkim, ilaq ad yessebded fell-as yiwen, ayen mi neqqar anagraw, anagraw n wammud. Ma yella unagraw-a d ilelli, nekni akken it nebɣa. Gar inagrawen-a n wammud llan inagrawen i yettwabnan ɣef yiɣes n Linux, yal yiwen yezmer ad ten-id-isader seg web s war lexlaṣ, ad ten-isebded ɣef yibenk-is, neɣ ɣef uselkim-is (ama n ufus neɣ n ufellaru). Nezmer ad nebder, d amedya, anagraw n wammud n Debian : d anagraw n wammud urkid gar inagrawen nniḍen.

    Mebla anagraw n wammud, ur yezmir ara uselkim ad yelḥu. D netta akk i d lsas n usekker n yal aselkim. Deg-s akk ifecka imezwura i weɛqal n warrumen n uselkim s umata : ama d aɛqal n tewwura USB, neɣ n tkerḍiwin n ubeqqeḍ, n umeslaw, imeɣṛiyen n iḍebsiyen, akked wayen icudden ɣer tkarḍa tayemmat s umata.

    Ma yella unagraw-nneɣ n wammud d ilelli, nezmer ad nettkel fell-as ad aɣ-yesselḥu aselkim-nneɣ akken iwata, d wakken it-nebɣa. Ur nettagad ara ad-aɣ-ixeddem kra n texnanasin ur nettwali ara, mi ara yekker.

    Mi ara yekker unagraw n wammud, dayen yessuli-d akk ifecka izwaranen, ad yaweḍ ad-aɣ-d yesken tanarit, neɣ afellaru. Syin, nezmer ad nemmeslay ɣef iseɣẓanen ilelliyen nniḍen i nesseqdac yal ass.

    S umata, inagrawen n wammud yebnan ɣef yiɣes n Linux, neɣ Izuzar n Linux, Iwzawazen n Linux sefraken tutlayt taqbaylit s wudem amezwer : aṭas n imedhalen n usebded n yizurar n Linux i izemren ad ssumren i useqdac ad ifren tutlayt-is tamezwert send asbeddi n unagraw. Ula d anasiw yesɛan isekkilen ilatiniyen s wacu i nettaru taqbaylit, ttwasummren-d deg uḥric n unsawi n umedhal-a n usbeddi i wakken ad yuɣal unagraw s timmad-is ileḥu s tutlayt i yebɣa useqdac.

    Anect-a, ulac it ass-a, deg inagrawen n wammud nniḍen ur yellin ara d ilelliyen, amedya, am Windows i texdem teṛmist tamarikanit n Microsoft : Windows ur-k-d yessumur ara ad tt-ferneḍ tutlayt taqbaylit deg umedhal-is n usbeddi. Ad k-d-yessumer tutalyin nniḍen, akk d inasiwen nniḍen.

    Ar wass n wass-a, anagraw-a n wammud i teznuzuy Microsoft ur yesɛi agrudem udlif n useqdac s tutlayt-nneɣ. Ula d awitay-is, neɣ tasmektit d-yeddan fell-as, tella kan s tutlayin nniḍen.

    Ɣef aya, izuzar n Linux s umata lhan imi sefraken taqbaylit s tefses, s wudem amezwer, bdu-tt-id kan seg umedhal n usbeddi alamma d tagara n usbeddi n unagraw.

    Ɣas akka, deg tmurt, ur nettaru ara s waṭas, s isekkilen n uskript n tfinaɣ, ula d tarrayt n tira s tfinaɣ tella deg umedhal n usbeddi n yizuzar n Linux. Anida ulac-itt nezmer ad tt-nernu.

    Ilaq ad as-nefk i useqdac tilelli n ufran n ifecka-ines isenselkamen. Ur ilaq ara ad nḥettem fell-as ayen nebɣa nekni, neɣ ayen ur yebɣi ara, netta.

    Win neɣ tin yebɣan ad tt-aru s isekkilen n tfinaɣ ad tefren tarrayin id tiwulmen gar tid yellan deg tebdart n tarrayin n tira n unasiw mebla ma yenɛettab yiwen ad inadi ad isbedd ahilen imernan seld ma yettusbedd unagraw.

    Ihi, ɣer tagara mi ara yettusbedd unagra n wammud ad aɣ-yawi ɣer tnarit neɣ ɣer ufellaru, syin nezmer ad nsekker iseɣẓanen neɣ isnasen n umahil n yal ass, neɣ uraren yellan deg-s.
 

Isnasen n yal ass / Iseɣẓanen n yal ass
Isnasen ilelliyen n uɣbalu yeldin n yal ass i useqdec ɣef tnarit neɣ iseɣẓanen n ufellaru.

    D acu ara naf neg ufellaru neɣ deg tnarit mi dayen yekker unagraw ?

Asmel web n gnome.org

 

    Deg tnarit nezmer ad naf tignitin n iseɣẓanen akked yesnasen. Yal udem n tnarit ur yettcabi ɣer wayeḍ : yal yiwet tesɛa udem-is, initen-is, aɣanib-is, isental-is d-yeddan yid-s.

    Ifecka akked iseɣẓanen n umahil, ad aten-yaf useqdac deg tfeggagt n unagraw. Yal afecku yettusettef deg taggayt-is : ifecka n wadduf ɣer Internet ad ten-naf deg taggayt Internet, wid n tussna deg taggayt n Tussna, wid n usefser n yeḍrisen deg ifecka n twurmahilt, uraren deg tebdart n wurar, ifecka n unagraw deg taggayt n iɣewwaren n tedbelt, ar tagara.

    Deg ufellaru naɣ deg tnarit, nezmer ad nwali azemz akked wakud n wass deg tiɣmert n ugdil. Mačči kan ad nwali azemz akked wakud, ma nsenned fell-as ad naf awitay akked tesmektit i tedyanin akked d ineḍruyen n wass, neɣ n wid n ddurt, neɣ n wayyur akked wid n useggas. Ma yella wazemz neɣ akud d arameɣtuten syin ara nekcem ɣer iɣewwaren-is i wakken ad ten-seɣwer, ad sseɣti tawila-nsen.

    Tafeggagt n unagraw tesɛa, tegber daɣen, ula d nettat, tignitin n kra n yiseɣẓanen imatuten i yettiḥwiǧ useqdac yal ass. Asiti neɣ asenned ɣef yiwet deg-sent ad yefk adduf arurad ar walbɛaḍ n useɣẓan i yettusbedden : ad it-sekker.

    Ma yebɣa useqdac ad yemdel tiɣimit-is tamirant, neɣ ad yeqqen s umiḍan nniḍen n useqdac wis sin, neɣ ad yeldi tiɣimit s umiḍan nniḍen, neɣ ma yewwi-d ad yalles asekker neɣ ad yessexsi aselkim-is, llant tqeffalin i wakka deg tfeggagt n unagraw.

    Iznan i yettwali useqdac deg ugrudem udlif, a wi yufan ad ilin akk s teqbaylit seg mi ara yekker uselkim alamma yensa : Am win i d-yusan ar tmurt : ur sellen imeẓẓuɣen ala tutlayt n warraw akked yessi-s n tmurt : seg mi ara tt-yebdu s w « Ansuf yis-k » alamma yexsi uselkim, d taqbaylit.

    Mi ara yennam weqcic amecṭuḥ yesseqdac aselkim-is s teqbaylit, ad iwalef, ad yaɣ ddɛen d wawalen n tsenselkimt. Ahat, ussan imezwura ad as-d-ttbinen kra n wawalen d imaynuten, lameɛna, cwiṭ cwiṭ kan ad yaɣ tannumi, ad ten-ilmed, ad yuɣal ad ten-iseqdec.

    Ɣef aya, nessaram, ahat iseɣẓanen-a ilelliyen deg tsenselkimt, am uẓawan-nneɣ, am yedlisen-nneɣ, am tmucuha-nneɣ, ad ilin d wid ara yḥerzen awalen n tutlayt-nneɣ i wakken ur negren ara, i wakken ad idiren.

Tazmilt : Ẓriɣ llant tuccḍiwin deg tira n uḍris-a. Ma tzemreḍ ad t-tesseɣtiḍ, ad d-ssufɣeɣ talɣa nniḍen zeddigen. Tanemmirt imi d-tefkiḍ cwiṭ n lweqt*-ik,  n wakud, ad teɣṛeḍ aḍris-a.

15 janvier 2026

amazigh-date - Un outil qui permet d'afficher les dates selon le calendrier amazigh

    Le calendrier amazigh (ou berbère) n’est pas qu’une curiosité culturelle : il est utilisé pour marquer les fêtes agricoles, les évènements historiques et surtout Yennayer, le nouvel an amazigh qui tombe le 12 janvier (ou 13/14 selon les régions).

    Malheureusement, à ce jour, aucune bibliothèque Python ne proposait une conversion simple du calendrier « grégorien vers le calendrier amazigh ». nous avons donc écrit amazigh-date, un module qui permet d'effectuer cette conversion en ligne de commande :

 

amazigh-date dans un terminal

    amazigh-date est un micro-module Python qui transforme n’importe quelle date grégorienne en calendrier amazigh : il calcule l’année (≈ +950), affiche le mois (Yennayer, Fuṛar…), le jour et le jour de la semaine (Acer, Arim…), peut afficher le résultat brut ou orné du sigle « Mz » (Mz pour l'ère Amazigh), décompte les jours restant jusqu’au prochain Yennayer et génère également un fichier iCalendar complet d’une année entière pour l’importer dans Google Calendar ou Outlook.

Pour installer amazigh-date, il suffit d'ouvrir un terminal et de saisir la comande :

python -m pip install amazigh-date

Pour afficher la date du jour équivalente au calendrier amazigh :

amazigh-date 

Arim 1 Yennayer 2976

 Vous pouvez utiliser l'opérateur --yennayer 12 ou --yennayer 13 ou --yennayer 14 si vous considérez que Yennayer commence vers l'une de ces dates dans votre région.

Exemple :

amazigh-date --yennayer 14
Amhad 2 Yennayer 2976

 Afin de calculer le nombre de jours restants jusqu'au début du prochain nouvel an amazigh, vous pousez utiliser la commande :

amazigh-date --countdown
362 days until Yennayer (12 Jan 2027).

Vous pouvez trouver l'outil amazigh-date sur :

pypi : https://pypi.org/project/amazigh-date/

Codeberg : https://codeberg.org/butterflyoffire/amazigh-date

Afin de souhaiter une "bonne année" à quelqu'un en amazigh, en kabyle ou autre, on dit : Aseggas ameggaz.

    Du coup, je vous dis à quoi correspond le 1 Yennayer de l'an 1 du calendrier amazigh par rapport au calendrier grégorien, vous diriez que cela correspond à quelle date ? Et comment appelle-t-on l'ère d'avant l'an 1 du calendrier amazigh ?

    En attendant, nous travaillons sur l'élaboration d'un système de calendrier amazigh pour Linux afin de pouvoir donner la possibilité aux utilisateurs le choisir et de l'appliquer à travers leurs environnements.

Calendrier sur la barre des taches de l’environnement Cinnamon, sous Linux Mint, affichant un calendrier avec nom de jour, mois et année selon le système du calendrier amazigh.

 


 


 


 



28 décembre 2025

Kabyle OCR - Optical character recognition

 Jusqu'à récemment, il n'existait aucun modèle qui permettait de faire de la reconnaissance optique de caractères des textes rédigés en kabyle, c'est à dire, en utilisant des caractères latins, notamment pour la reconnaissance des caractères suivants : ẓẒ, ṛṚ, ṭṚ, ɛƐ, ɣƔ, ṣṢ, ḍḌ, ǧǦ, ḥḤ, čČ sur les documents scannés aplatis (pdf aplatis, captures d'écran, anciens documents scannés, images scannées provenant de romans ou de livres, ...)

tesseract-ocr

 

 Jusqu'à ce que Bouaziz Aït Driss publie son modèle qu'il a entraîné le 07 décembre 2025. 

C'est un modèle pour tesseract-ocr, disponible publiquement et utilisable sous Linux comme sous Windows.

 Lien Github : https://github.com/Bouaziz-aitd/Kab_Taqbaylit_Tesseract_OCR

Lien Hugging Face : https://huggingface.co/AitBAD/kab-Taqbaylit-Tesseract-ocr 

    Bien que le Computer Science Departement de l'Université de Tizi Ouzou avait déclaré que des étudiants ont pu développé un modèle OCR en kabyle en novembre 2024, aucune trace du projet, malheureusement, n'a été rendue publique sur aucune forge logicielle.

La vidéo de l'Université de Tizi Ouzou : https://www.youtube.com/watch?v=drhr2v3lLtY 

Notons néanmoins, que Google via son service Cloud Vision arrivait tout de même à faire de l'OCR en kabyle. Ceci dit, leur service demeure commercial et n'est pas à la portée de tout le monde.

Langues prises en charge par Google Cloud Vision : https://docs.cloud.google.com/vision/docs/languages 

20 octobre 2025

Kabyle Text Cleaner

 Kabyle Text Cleaner is a command-line utility and Python library designed to normalize Kabyle text. It converts non-standard Greek/Latin look-alike characters to proper Latin-derived letters used in Kabyle language.

Kabyle Text Cleaner on a terminal
Kabyle Text Cleaner on a terminal

 

The need for such tool came after we tried to extract text from some PDFs written in kabyle language. We noticed that due to old keyboard layouts, people still typing non Unicode latin symbols on their writings.

So when you extract text you will find yourself with a corpus you have to correct.

By using Kabyle Text Cleaner, you will be able to clean at least some of the corpus, normalize some words to their standard form instead of using a corpus full of symbols that make your text not only diffucult to read but difficult to process too.

 Kabyle Text Cleaner does not correct, clean and normalize everything right now but we will try together to improve it.

If you are on Linux, you can install Kabyle Text Cleaner via pip command.

First you need to extract text from a PDF and give it name then you need to create a venv :

python -m venv kab

Activate your venv : 

source kab/bin/activate 

Installe Kabyle Text Cleaner via pip :

pip install kabyle-text-cleaner

Now you are ready to process your text file. First, let's check if there are some foreign symbols used inside your text file.

kabtxtcleaner text.txt

Notice that the command to call is kabtxtcleaner

To clean your text, type this command and you'll get a cleaner version in the same workng directory :

kabtxtcleaner text.txt -o clean.txt --fix

or 

kabtxtcleaner text.txt -o kab_clean.txt --fix 

Kabyle Text Cleaner is available on pypi : https://pypi.org/project/kabyle-text-cleaner/

And on Git :  https://github.com/Imsidag/kabyle-text-cleaner

You're welcome to open issues and ask for improvements if you notice that Kabyle Text Cleaner is missing to clean some aspect of your extracted corpus. 

 

04 octobre 2025

Datasets and corpus in kabyle

 We know that there are people looking for some datasets in kabyle language for their projects, this is why we are publishing some of them via our community account on HuggingFace.

Imsidag community on HugginFace


 

    Some of these datasets are a parallel corpus and some are monolingual (kabyle only). We would like to emphasis that some datasets are not yet cleaned and published as is in purpose for people interested in building tools such as "fixers, cleaners, standardizers ..." for kabyle language.

    These datasets may help you to create and improve a kabyle spellchecker dictionary for example, word frequency analyzers, calculate n-grams, calculate syllable weight (CV), build word games from the datasets ... and so on.

    Please find them all on : https://huggingface.co/Imsidag-community/datasets 

Intelligence artificielle en kabyle

 Azul fell-awen·akent,

    Nous avons le plaisir de vous annoncer que nous participons à la traduction d'un projet qui se nomme OpenWebUI et ce en kabyle.

    OpenWebUI est un logiciel installable localement sur votre propre ordinateur et permet d’interagir ainsi avec des modèles génératifs localement que vous ayez besoin d'une connexion internet ou pas.

OpenWebUI est utilisable via un simple navigateur web. Une fois installé, rendez-vous dans vos paramètres et choisissez "Taqbaylit" comme langue d'interface.

Vidéo : https://www.youtube.com/watch?v=3G-FJEcmPC4


 Dépôt Git d'OpenWebUI : https://github.com/open-webui/open-webui 

08 septembre 2025

Tigzi taragmawant s teqbaylit

 L'expression "Intelligence artificielle" est traduite en kabyle par "tigzi taragmawant", selon le lexique informatique de Madame Samiya Saad Bouzefrane.

Agama en kabyle étant le mot utilisé pour désigner la "nature" dont est dérivé le mot "agmawan" signfiant "naturel". Accolé l'affixe de négation "ara" au mot "agmawan" celà donne l'adjectif aragmawan.

    Tout ceci pour dire que si l'intelligence humaine est naturelle, celle de la machine (même si faussement l'on accorde la qualité d'une intelligence à la machine) est "non-naturelle" et de fait "artificielle". 

    Comme nous avons remarqué que beaucoup d'utilisateurs et d'utilisatrices utilisent des interfaces ne prenant pas en charge Taqbaylit afin d’interagir avec certains modèles génératifs, nous avons pris l'initiative de traduire quelques logiciels et interfaces libres et ouvertes afin de permettre à tout un chacun de pouvoir disposer d’interfaces entièrement traduites et utilisables en kabyle.

  Notez que notre but n'est pas focalisé sur l’entraînement d'un modèle dit "d'intelligence artificielle" en kabyle mais bel et bien d'interfaces qui permettent de saisir les "prompts" dans le but de tester ou de discuter avec des modèles hébergés localement sur son propre ordinateur ou connectés à distance via API.

Le mot "prompt" se dit "aneftaɣ" (au pluriel : ineftaɣen), selon le lexique informatique cité plus haut.

A cet effet, et à ce jour, nous avons entamé la traduction des logiciels suivants en kabyle, en majorité utilisables sous GNU/Linux. Libre à vous de les tester, ou pas :

 Exemple d'interface d'OpenWebUI traduite en langue kabyle.
  
Agrudem n OpenWebUI s teqbaylit

    Pour l'instant, nous nous contentons d'utiliser l’abréviation anglaise "AI" mais si vous rencontrez l'expression "TT" ou équivalentes, cela signifie Tigzi Taragmawant. Certaines traductions exigent que l'on respecte le nombre maximal de caractères autorisés, par exemple sur « une barre de titre» d'un logiciel, l'expression Tigzi Taragmawant est longue, alors on utilise le mot d'origine "AI" afin de répondre à l'exigence.

Voici une autre capture du logiciel Alpaca disponible sur Flathub pour Linux :

Alpaca : Client de discussion avec un modèle génératif.

 Si vous avez des remarques ou des suggestions, n'hésitez pas à nous suivre ou à nous poser des question sur le réseau social Mastodon : https://mastodon.online/@kabyle


 

 

Iseɣẓanen ilelliyen

Iseɣẓanen ilelliyen     Deg umaḍal n tsenselkimt llan waṭas n wahilen, deg-sen wid i wumi neqqar iseɣẓanen ilelliyen. Efkan-asen isem-a axaṭ...

Mastodon